Türkiye’de Yağ Bitkileri Durumu ve Yağ Gerçekleri

 Yağ bitkileri ve yağ gerçekleri

Türkiye’de tarımı yapılan ve tohumlarında yağ içeren bitkilerin başında ayçiçeği, pamuk (çiğit), soya, yerfıstığı, susam, kolza, aspir, haşhaş, mısır, keten ve zeytin gelmektedir. Bunlar içerisinde çiğit, haşhaş, keten ve mısır doğrudan yağ elde etmek amacıyla üretilmemektedir. (Kıllı ve Beycioğlu, 2019)

Türkiye’de toplam yağ bitkileri tüketim miktarı 5 milyon tona yaklaşmıştır. Bu üretimde en büyük pay sahibi olan iki ürün; çiğit tohumu (pamuk tohumu yağı üretiminde kullanılır) ve ayçiçeğidir. Dolayısıyla yağ üretimi yoğun olarak Ayçiçeği yağı, çiğit yağı ve zeytin yağı üzerinden sürdürülmektedir. Yerfıstığı yağı ve susam yağı kaliteli yağlardır ve çoğunlukla margarin sanayinde kullanılmaktadır. Ayrıca burada adı geçemeyen mısırdan da yağ elde edilmektedir ve tüketimde ayçiçeği ve zeytin yağından sonra üçüncü sırada mısır yağı yer almaktadır. Fakat mısır çeşitlerinde yağ oranı bilimsel ve ıslah çalışmaları sonucunda ancak %7-8 seviyelerine getirilmiştir ki bu ekonomik olarak 100 kg tohumdan 7-8 kg yağ elde edileceğinin ifadesidir. Bu oran soyada % 45-48’lere çıkmaktadır.

Marketlerde ise tüketiciler ayçiçek yağı, mısır özü yağı, az miktarda soya yağı, fındık yağı ve zeytin yağını görürler. Kolza yağı, aspir yağı, çiğit yağı marketlerde gözükmez.

Ülkemizde yağ ihtiyacının fazla olduğu ve ihtiyacın yaklaşık 3’te 1’inden fazlasının neredeyse yarısına yakını ithalatla karşılandığı için yağ açığı talebi farklı yollarla karşılanmakta ve yağ fiyatları sürekli olarak artmaktadır.

Üretimde var olmasına rağmen tüketimde marketlerde görülmeyen çiğit yağı diğer ayçiçeği ve mısırözü yağları ile karıştırılarak tüketicilere sunulmaktadır. Pamuk ya da çiğit yağı aslında kötü ve kalitesiz bir yağ değildir. Temelinde bitkisel yağ olduğu için kullanılabilir. Fakat pamuk yağı yoğun aromalı bir yağ olduğu ve tüketici açısından ağır kokulu bir yağ olabileceği için doğrudan kullanıma uygun değildir. O yüzden pamuk yağı olarak satılmaz ve diğer yağlarla belli oranlarda karıştırılır. Bu karıştırma işlemi özellikle mısır ve ayçiçeği yağları ile olur. Pamuk yağının bir dezavantajı da içindeki doymuş yağ oranının %20 seviyelerinde olmasıdır. Benzer şekilde fındık yağında da doymuş yağ oranı pamuk yağı kadar olmasa da yüksektir.

Fazla miktarda Oleik ve Linoleik doymamış yağ asidi içeren yağlar; ayçiçeği yağı, zeytinyağı, pamuk yağı, mısır yağı ve fındık yağıdır. Linolenik doymamış yağ asidi içeren yağların başında soya yağı gelmektedir. Tüketim açısında özellikle kızartmalarda linoleik doymamış yağ içeriği yüksek olan ayçiçeği yağı tercih edilmelidir. Yemeklerde ise tümü kullanılabilir. Ama özellikle salatalarda zeytin yağı tat ve aroma açısında tercih nedeni olabilir ama zeytin yağının abartmamak koşulu her zaman fazla miktarda tüketilmesi sağlık açısında daha iyidir.

Dolayısıyla yemeklik yağ gibi ihtiyacın yerli üretimle karşılanamadığı birçok üründe olduğu gibi, tüketici için alarm zillerini çaldıracak üretim yöntemleri ve uygulamaları yapılır.

Ayçiçek yağının içine pamuk yağı ilave edilir, belki fındık yağı bile karıştırılıyordur. Yine pamuk yağı mısır yağı içine ilave ediliyordur.

Tüketiciye ayçiçeği yağı diye taahhüt ediliyorsa ayçiçeği yağı satılmalıdır. Tarım ve gıdadaki temel sorun aslında bu noktadan çıkmaktadır.

Gıdanın az ya da yetersiz olduğu durumlarda bu tip uygulamalar ortaya çıkmakta, bu durumun sonucunda da antibiyotikli süt, deterjanlı damacana suyu, eski peynirlerin eritilerek kaşar gibi eritme-tost peyniri olarak satılması; yarın da bilmem ne olduğu belli olmayan yoğurt ya da yumurta ya da ilaç kalıntılı meyve suyu ya da 20 kez ilaçlama yapılmış elma ya da armut ya da kiraz çıkabilir.

Dolayısıyla tarımsal üretimde halktan gizlenen ya da hasır altı edilen her uygulama daha fazla sayıda gıda güvenilmezliği sorunu ile karşı karşıya kalmamıza sebep olacaktır. Sonuç olarak Türkiye doğru bir yağ bitkileri üretim ve destekleme politikası ile kendi ihtiyacı olan sofralık yağ ihtiyacını karşılayabilir.

Kıllı F, Beycioğlu, T. 2019. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/902900

 



 



 

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Topraksız tarımda domates yetişirse tadı nasıldır ?

Resim
    Son 10-12 yılda sebze üretiminde giderek yaygınlaşan bir kavram ortaya çıktı. Topraksız serada domates üretimi yapılması konusu. Topraksız tarım modern seralarda toprak kullanılmadan en son ve en yaygın kullanılan ürün olan “cocopeat” denilen Hindistan cevizi meyve kabuğu parçalarının sıkıştırılması ile elde edilen özel bir üründe yapılmaktadır. Topraktan 50-60cm yukarıya yapılan özel düzeneklerde, kontrollü koşullarda (sıcaklık yıl boyu 11-12 derecenin altına düşmeyecek; EC denilen tuz seviyesi ve pH’sı ayarlanan otomatik gübre sistemine sahip, otomatik açılıp kapanan havalandırma sistemleri ) yapılan üretim şeklidir. Topraksız tarımda tüm dünyada en fazla domates üretilmektedir. Domates yanında hıyar ve biber gibi meyvesi yenen diğer sebze türleri de topraksız serada üretilmektedir. Ayrıca son yıllarda yaygın olarak marul başta olmak üzere yeşil, yaprağı tüketilen sebzeler ve çilek de farklı şekillerde üretilmektedir. Türkiye’de topraksız seralar genelde iç bölgelerd...
Devamı

Sebze ve Meyvede İlaç Kalıntısı Meselesi

Resim
  Ülkemiz zaman zaman özellikle de kış aylarında Avrupa ülkelerine ve Rusya, Ukrayna gibi ülkelere sebze ihracatı yapmaktadır. Sebze ihracatı genelde kış aylarında yapılmaktadır. Özellikle Rusya gibi ülkelerde yaz aylarında Haziran-Eylül aylarında üretim yapıldığı ve diğer eski Sovyet cumhuriyetlerinde (Özbekistan gibi) bulunan bölgelerinde her mevsim üretim imkanı bulunduğu için belirli bir dönemden sonra ülkemizden gönderilen sebzelere yok ilaç kalıntısı var yok böcek, kelebek var deyip almazlar. Aslında gerçek neden kendi ülkelerine yakın ülkeler olan Özbekistan, Azerbaycan gibi ülkelerde sebzelerin pazara çıkmasıdır. Ama kış aylarında ise -20 ve -30 derecelerde üretim Rusya’nın sadece Jeotermal enerji ve sıcak su olan bölgelerinde üretim yapılabildiği için bizden ya da İran gibi ülkelerden almak zorunda kalmaktadırlar. Avrupa’da ise Bulgaristan, Romanya, Almanya gibi ülkelere ihracat yaparız. Avrupa’ya ihracatta en büyük rakip dünyanın önde gelen sebze üreticisi ülkeleri ara...
Devamı

Sebze tohumu, İsrail ve Hibrit tohum

Resim
  En alt kısımda yer alan fotoğrafta,  domates meyvesinin ortadan ikiye kesilmiş hali yer almaktadır. Kesilen meyve incelendiğinde; meyvenin uzun süre bitki üzerinde beklediği ya da olgunlaşma dönemi geçtikten sonra hasat edildiğinde bazı zamanlarda ortaya çıkan meyve içinde olgun tohumların çimlenmesi görülmektedir. Başka bir deyişle olgun domates meyvesi içinde bekleyen tohumlar bazı zamanlarda serada ya da tarlada uzun süre beklediğinde, aşırı sıcaklarda, olgunlaşma zamanı geldiği halde bitki üzerinden hasat edilmediğinde meyve içerisinde çimlenmeye başlayabilmektedir. Bu tamamen domates meyvesinin ve içindeki tohumların fizyolojisiyle ve çevre şartlarından kaynaklanan bir durumdur. Domates meyvesi içerisinde çimlenen tohumlar biraz daha bekledikleri zaman fotoğraftaki gibi çimlenen tohumlardan gelişecek yeni bitkiye ait kotiledon yapraklar ve yeni bitkinin gövdesi gelişebilir. Zaten fotoğrafta da kotiledon yapraklar üzerinde tohumun kabuğu gözükmektedir. Domateste arasır...
Devamı